Kort samengevat, het lukt gewoon niet om zelfstandig te blijven. We hebben hieronder enkele argumenten opgesomd, maar er zijn er nog veel meer.

Voldoende ambtelijke kwaliteit

Iedere gemeente in Nederland moet bepaalde taken namens de landelijke overheid uitvoeren. Bijvoorbeeld het uitgeven van paspoorten en rijbewijzen. Maar ook het verlenen van bijstandsuitkeringen, zorgen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en andere zaken in het sociaal domein.

Om dat goed te doen heeft iedere gemeente specifiek opgeleide ambtenaren nodig. Want de regels over veiligheid bij evenementen zijn heel anders dan de procedure om een paspoort aan te vragen.

Er komen steeds meer taken voor de gemeente bij vanuit Den Haag. Een paar jaar geleden zijn de taken uit de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet vanuit Den Haag bij de gemeente neergelegd. Met meteen 10% bezuiniging. Dat hebben we in het Land van Cuijk op weten te vangen door samen te werken. Alleen hadden we dat niet gered.

De gevolgen van de vorige decentralisatie zijn nog niet uitgewerkt, of er komt alweer een nieuwe decentralisatie aan: de Omgevingswet.

Hiervoor zijn specialistische ambtenaren nodig, met een goede opleiding. Naast het feit dat deze ambtenaren niet goedkoop zijn moet andere ambtenaren ook omgeschoold of bijgeschoold worden. Ook dat is niet gratis.

Een kleine gemeente kan financieel het aantal benodigde specialistische ambtenaren niet betalen. Soms kan het ook zo zijn dat er in een kleine gemeente niet voldoende werk is voor een bepaalde specialist. Toch moet je die ambtenaar dan deeltijd in dienst nemen, wat duurder is dan iemand die voltijd kan werken. Of stel, die ene specialist wordt net ziek?! Dan is er vaak geen vervanging.

Hoe lossen we dat nu op?

We werken nu samen in een ambtelijke werkorganisatie CGM. Dat zijn alle benodigde ambtenaren voor Cuijk, Grave en Mill & Sint Hubert bijelkaar. Daardoor lukt het net om alles te doen wat moet. Maar het houdt niet over.

Alleen Cuijk stapt uit CGM. Dus dat is geen optie meer.

Onvoldoende bestuurskracht

Hoeveel kan een gemeente nog over haar eigen toekomst meepraten als alles wat ze moet doen gedaan wordt door samenwerkingsverbanden?

Dat gaat goed zolang die gemeente voldoende te zeggen heeft in die samenwerkingsverbanden. In een samenwerkingsverband bepaalt het aantal inwoners van je gemeente hoeveel zeggenschap je hebt. Meer inwoners = meer zeggenschap.

Alle gemeente in het Land van Cuijk (dus ook Grave en Mill & Sint Hubert) zitten momenteel in 24 samenwerkingsverbanden met andere gemeenten in noordoost Noord Brabant. In de tabel hieronder kun je zien hoe de stemverhoudingen straks zullen zijn:

Gemeenteaantal inwoners% zeggenschap
Oss9145123,5%
Meierijstad8085120,8%
Land van Cuijk (CBA)6560216,9%
Uden / Landerd5731114,7%
Bernheze308067,9%
Sint Michielgestel289917,5%
Grave124833,2%
Mill & Sint Hubert108912,8%
Boekel105882,7%

En dat zijn dan de cijfers voor de samenwerkingsverbanden zonder ‘s-Hertogenbosch. In 19 van die 24 doen de 154.205 inwoners er ook nog toe; en dalen het % zeggenschap nog verder.

Bestuurskracht gaat ook over de mate waarin een gemeente zelf eigen beleid kan ontwikkelen. De afgelopen 5 jaar stond er maar 1 specifiek beleidsstuk op de agenda dat alleen gold voor respectievelijk Grave en Mill & Sint Hubert. Alle overige beleidsdocumenten waren overkoepelend, hier en daar aangevuld met een lokale paragraaf of bijlage.

Daarnaast gaat bestuurskracht over de mate waarin een College van burgemeester en wethouders in weten te spelen op aankomende ontwikkelingen. Hiervoor moeten er voldoende ambtenaren zijn die in staat zijn om op een hoger niveau visie en beleid te ontwikkelen.

Dit is ook de conclusie van de advies- en onderzoeksbureau’s Partner+Pröper (2017), Berenschot (2017) en PriceWaterhouseCooper (2018).

Hoe lossen we dat nu op?

Voor veel visie- en beleidsstukken geldt dat er externe deskundigen ingehuurd moeten worden, zelfs met de ambtelijke werkorganisatie CGM. Op dit punt moet er dus een niveausprong gemaakt worden.

Cuijk stapt uit CGM. Dit maakt de behoefte aan nieuwe beleidsambtenaren alleen maar groter. In het rapport van Partners+Pröpper (2019) voor de gemeente Mill & Sint Hubert wordt daar ook naar verwezen. Er staat alleen niet bij hoe de gemeente dit kan betalen. Gezien de financiële situatie van zowel de gemeente Grave als Mill & Sint Hubert lijkt dit een utopie.

Lasten stijgen, voorzieningen dalen

Met de vastgestelde begrotingen voor 2020 voor zowel de gemeente Grave als de gemeente Mill & Sint Hubert kan maar één conclusie worden getrokken: de inwoners betalen de prijs van zelfstandig willen blijven.

Om ervoor te zorgen dat de provincie de begrotingen goedkeurt hebben de gemeenteraden van Grave en Mill & Sint Hubert de nodige bezuinigingen doorgevoerd en daarnaast de verschillende belastingen verhoogd.

Voorstanders van zelfstandigheid zeggen dat alle gemeenten in Nederland te maken hebben met de extra kosten van beslissingen uit Den Haag. Dat is deels waar, maar niet het volledige plaatje. Een hele belangrijke post, de kosten van de ambtenaren, is niet goed in de begrotingen opgenomen.

Bij het maken van de begrotingen was al duidelijk dat de gemeente Cuijk uit de ambtelijke werkorganisatie CGM zou stappen. Het is ook bekend dat de ambtelijke werkorganisatie CGM 10% efficiënter werkt dan dat wanneer elke gemeente zelf alles zou moeten organiseren.

In 2019 moest Grave aan CGM betalen: € 7.377.473
In 2019 moest Mill & Sint Hubert aan CGM betalen: € 6.357.855

Er is in de meerjarenbegroting geen rekening gehouden met het feit dat het onderdeel ambtenaren straks in Grave ongeveer € 8,1 miljoen kost en ongeveer € 7 miljoen kost voor Mill & Sint Hubert.

Beide gemeente geven nu al structureel meer geld uit dan dat er binnenkomt. Op langere termijn betekent dat de gemeenten failliet zouden kunnen gaan.

Wat gebeurt er als een gemeente failliet gaat?

De provincie krijgt dan de bevoegdheid om aanwijzingen te geven die opgevolgd moeten worden. In de praktijk houdt dit vaak in dat de gemeente verplicht moet herindelen met een logische partner. Voor Grave en Mill & Sint Hubert zou dit de toekomstige gemeente Land van Cuijk zijn.