Zeer gewaardeerde collega’s raadsleden, wethouders en burgemeesters van de toekomstige gemeente Land van Cuijk,

Allereerst willen wij u feliciteren met uw voornemen om samen één gemeente te worden. Wij, D66 Grave, Liberaal LVC Grave en VP Grave – drie lokale partijen in de gemeenteraad van Grave – zijn van mening dat dit de juiste stap is richting de toekomst. Graag willen wij u enkele punten ter overweging mee geven, in de vorm van deze zienswijze.

Proces

Een belangrijk document dat aan de basis ligt van uw herindelingsontwerp is het Graafs manifest van 10 juni 2011. Hierin keken de vijf gemeenteraden in het Land van Cuijk al strategisch vooruit. Grave maakte daar deel van uit. Maar nu niet van het herindelingsontwerp. Dat is zeer opvallend.

Wanneer wij het proces rondom de gesprekken in onze gemeenteraad over dit onderwerp zouden samenvatten in één woord, dan is dat woord: vooruitschuiven. De gemeenteraad van Grave kiest er steeds voor om maar niet te kiezen, onderzoeken uit te laten voeren en burgers te raadplegen maar vervolgens geen besluit te nemen. Door houding en gedrag van sommige raadsleden en fracties, bijvoorbeeld tijdens een van de vele bijeenkomsten die de afgelopen jaren gehouden zijn, zou u zelfs het idee hebben kunnen krijgen dat Grave opzettelijk het proces frustreert. Want uitstellen betekent feitelijk zo lang mogelijk zelfstandig blijven Wij willen erop wijzen dat dit slechts een beperkt deel van de Graafse raadsleden betreft. Wij distantiëren ons van deze ‘strategie’ en zouden graag zien dat er daadkrachtig besluiten werden genomen, wat ons betreft om deel te nemen aan de vorming van één gemeente Land van Cuijk.

Draagvlak

Wanneer u naar de recente verkiezingsprogramma’s van de fracties zou kijken en vervolgens naar de verhoudingen in de gemeenteraad, dan zou u redelijkerwijs mogen verwachten dat Grave graag deel zou willen uitmaken van een nieuwe gemeente Land van Cuijk.

Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen is er in Grave een opiniepeiling gehouden over een eventuele herindeling. Daarbij zijn drie opties voorgelegd: zelfstandig blijven; herindelen met de drie gemeenten Cuijk, Grave en Mill (CGM) die nu een gezamenlijke werkorganisatie hebben; en herindelen met de vijf gemeenten in het Land van Cuijk. Gezien de opkomst in verhouding tot andere verkiezingen is deze peiling representatief te noemen. Een minderheid van de inwoners vindt het een goed idee om zelfstandig te blijven. Een meerderheid heeft aangegeven dat het beter is dat Grave onderdeel uit gaat maken van een groter geheel. Als oppositiepartijen zijn wij van mening dat de duiding zoals die gegeven is door de coalitiepartijen, namelijk dat er een meerderheid is voor zelfstandigheid, geen stand houdt.

Er is in Grave, onder de bevolking en in de gemeenteraad, ook een ander geluid te horen dan dat wat u te horen krijgt via de officiële kanalen. Dit andere geluid is formeel geen meerderheidsstandpunt van de gemeenteraad. Echter, wij zijn overtuigd dat de inwoners van Grave echt iets anders willen dan de huidige coalitie. Wij voelen ons hierin gesteund door een zeer hoge opkomst voor een politieke avond over de herindeling in Gassel oktober j.l. en een zeer groot aantal handtekeningen van inwoners (bijna 1.200 oftewel 1/6 van alle kiesgerechtigden) die graag een nieuwe opiniepeiling wensen over dit onderwerp nu de optie herindeling CGM is vervallen door de keuze van Cuijk.

In gesprekken met inwoners de laatste maanden is ons duidelijk geworden dat de inwoners van Grave niets zien in een mogelijke samenwerking met Oss, Uden/Landerd of zelfs Wijchen/Druten, zoals door een fractie als alternatief is geopperd. Er is geen serieus draagvlak onder de inwoners van Grave voor deze mogelijke samenwerkingen. De suggestie dat ook dit eerst onderzocht zou moeten worden past ons inziens in de ‘strategie’ van de beslissing vooruitschuiven.

Bedrijven, maatschappelijke organisaties, sportverenigingen en zorgverleners wijzen ons allemaal op de voordelen van één gemeente Land van Cuijk. Bijvoorbeeld omdat dit een verlichting van de administratieve lasten oplevert. Maar vooral de wens om te kunnen werken met één consistent beleid in het Land van Cuijk. U noemt dit ook terecht in uw ontwerp herindelingsadvies. Wij ondersteunen dit van harte.

Bestuurskracht

Herindeling gaat niet ten koste van gemeenschappen, zei de voorzitter van Vereniging van Kleine Kernen Brabant tijdens de informatieavond die wij  oktober j.l. in Gassel hebben georganiseerd. Een uitspraak die ondersteund kan worden met tal van onderzoeken.

De bestuurskracht van de gemeente Grave is op dit moment niet voldoende. De vele rapporten die daar iets over zeggen zijn hier duidelijk over. De bestuurskrachtmeting door Partner+Pröpper uit 2017, het rapport Berenschot en het PWC-rapport ‘Onderzoek bestuurlijke toekomst Grave; drie varianten vergeleken’: ze komen alle drie tot dezelfde conclusie. Er is onvoldoende bestuurskracht en er moet een forse niveausprong gemaakt worden om de opgaven richting de toekomst aan te kunnen.

Om die niveausprong te kunnen maken is het van belang dat je ambtenaren aan je kunt binden die een bepaalde meerwaarde bieden. Het is een algemeen bekend gegeven dat de aantrekkingskracht van een kleine gemeente te klein is om deze meerwaarde in huis te halen.

De gemeente Grave, en in vergelijkbare mate geldt dit ook voor Mill & Sint Hubert, is dankzij de werkorganisatie CGM in staat om het hoofd boven water te houden. De gemeente Cuijk heeft aangekondigd om uit CGM te stappen. Daarbij wordt er een aanbod gedaan aan alle huidige ambtenaren van CGM om mee te gaan naar de nieuwe gemeente Land van Cuijk. De reactie van het college en de coalitie in Grave is tekenend voor het gebrek aan bestuurskracht op dit moment.

Gezien de hiervoor genoemde rapporten hebben de oppositiepartijen in Grave al meerdere malen aangegeven dat het college (en de raad) zich zouden moeten voorbereiden op een scenario, waarbij CGM niet langer ‘werkt’. In de woorden van het college en coalitiepartijen was dit ‘niet aan de orde’, ‘prematuur’ en ‘dat zien we dan wel, want niemand weet wat de toekomst brengt’. Met de aankondiging van Cuijk zou het logisch zijn dat alle alarmbellen afgaan en er crisisberaad plaatsvindt.

In plaats daarvan is er in Grave in eerste instantie niets gedaan. Vervolgens is er aan Partner+Pröpper, zonder de gemeenteraad hierin te kennen, een opdracht gegeven een rapport te schrijven over mogelijke oplossingen voor de ambtelijke dienstverlening. Ten tijde van het schrijven van deze zienswijze is het rapport voor Grave nog niet openbaar; maar het vergelijkbare rapport voor de gemeente Mill & Sint Hubert wel. Dit nieuwste rapport van Partner+Pröpper geeft géén antwoord op de vraag hoe wél die niveausprong gemaakt kan worden die ze zelf eerder noodzakelijk achtte.

Na de transitie in het sociaal domein staat nu een volgende zeer grote bestuurlijke opgave voor de deur: de implementatie van de Omgevingswet. Gezien de vorderingen die andere gemeenten in Noord-Brabant en de rest van Nederland maken, is duidelijk te constateren dat implementatie in Grave achteroploopt. Gegeven de bestuurskracht van Grave op dit moment moet er serieus rekening gehouden worden met een scenario waarbij de implementatie van de Omgevingswet niet tijdig is afgerond.

Een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet is de omgevingsdialoog. Dit vereist een bepaalde mate van actieve participatie op het niveau van dorpen en wijken. In het herindelingsontwerp dat u heeft gemaakt, heeft u hier al oog voor gehad, met de kernendemocratie. Wij vinden dit een zeer verstandige keuze. U kunt daarmee met vertrouwen de toekomst tegemoet gaan.

De toekomst voor de inwoners van de gemeente Grave is minder positief. Het participatiebeleid en de participatiepraktijk komen maar niet van de grond. Het college heeft zelfs voorgesteld om de subsidies van de dorps- en wijksraden te schrappen. Er wordt ingeteerd op de reserves, de schuldenlast stijgt, de lasten gaan omhoog, maar het aantal voorzieningen en het voorzieningenniveau gaat omlaag.

Wij, D66 Grave, Liberaal LVC Grave en VP Grave, zijn van mening dat de inwoners van Grave het meest gebaat zijn bij het aansluiten bij uw toekomstige gemeente; omdat wij zelfstandig niet in staat zijn om datgeen te doen wat nodig is.

Interne samenhang en nabijheid van bestuur

Eerder in deze zienswijze haalden wij het al aan. In Grave is, op Graafs initiatief, is ooit in 2011 het Graafs manifest vastgesteld. Een document dat min of meer als startpunt gezien kan worden van het proces dat heeft geleid tot uw herindelingsontwerp.

Op tal van zaken werken de gemeentes in het Land van Cuijk al jarenlang samen; bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, toerisme en cultuur. Grave neemt deel aan 19 gemeenschappelijke regelingen in Noord Oost Brabant. Dat illustreert dat Grave zelfstandig niet in staat is haar taken uit te voeren en dat samenwerking met omliggende gemeenten noodzakelijk is. Een herindeling is de meest vergaande vorm van samenwerking. Dit is uitgebreid omschreven in het rapport Berenschot.

Het Land van Cuijk, met Grave én Mill & Sint Hubert, heeft diepgegronde historische wortels. Er zijn hierover ook al verschillende boeken geschreven, zoals het boek ‘Land van Cuijk, 33 dorpen en een stad’ door Rien van den Brand en Harm Douma.

Daarnaast is het Land van Cuijk een fysisch- geografische eenheid waarin ruimtelijke zaken logischerwijs op regionaal niveau moeten worden aangepakt.

Eigenlijk willen wij maar een ding zeggen: Grave hoort bij het Land van Cuijk.

Regionale samenhang

Ook in het kader van de regionale samenhang willen wij opmerken dat wij als gemeenten in het Land van Cuijk al heel lang met elkaar samenwerken. Dit heeft ons, hoewel bescheiden, toch een bepaalde positie opgeleverd in de regionale overlegkaders. Het Land van Cuijk wordt daar vaak als eenheid behandeld. Wanneer Grave, en Mill & Sint Hubert, geen onderdeel zou uitmaken van de nieuwe toekomstige gemeente Land van Cuijk, dan tast dit ook de positie aan van de nieuwe gemeente in deze regionale overlegkaders.

Gezien het zelfstandige niveau en de bestuurskracht van de gemeente Grave moet er zelfs rekening gehouden worden met een afname van de slagkracht van regionale overleggen. De gemeente Grave zou, als zelfstandige gemeente, onvoldoende kwaliteit in kunnen brengen. Dit heeft een directe weerslag op de regionale samenwerkingen.

Door de opstelling van het huidige college ten aanzien van de herindeling, heeft Grave aan bestuurlijke geloofwaardigheid ingeboet. Anders gezegd: Grave is nu het lachertje van de regio. Bij regionale bijeenkomsten met collega raadsleden uit andere gemeenten wordt je, om begrijpelijke redenen, steeds minder niet serieus genomen. Dit ondermijnt het openbaar bestuur en daarmee de belangen van de inwoners van Grave.

Concluderend

Grave hoort bij de nieuwe gemeente Land van Cuijk.

Wij respecteren uw keuze om op dit moment door te pakken en met drie gemeenten een herindeling te starten. Dit is ook belangrijk, gezien de grote opgaven die op de gemeenten afkomen. Wij verzoeken u deze zienswijze dan ook lezen als ondersteuning van uw herindelingsontwerp. Deze zienswijze is vooral een signaal richting de provincie Noord Brabant om ook gemeente Grave te betrekken in haar advies richting de Tweede Kamer.

Lichtelijk jaloers kijkend naar al dat moois dat u voor uw inwoners gaat regelen, zodat u krachtig en duurzaam de toekomst tegemoet kan, wensen wij u veel succes en wijsheid bij de volgende stappen om één gemeente Land van Cuijk te worden.

Met vriendelijke groeten,

Marion Wierda, namens D66 Grave
Hennie Bongers, namens Liberaal LVC Grave
Jacques van Geest, namens VP Grave